به مناسبت 21 شهریور روز جهانی سینما و تقدیم به همهء سینما گران آبادانی
آبادان ، قلب تپنده صنعت
نفت ايران ، از همان سال هاي آغازين پيدايش نفت ، به سبب حضور گروه هاي مختلف
مهندسين ، تكنسين ها وكارگران خارجي كه در صنايع نفتي به كار گمارده شده بودند ، از
سال ها قبل از تأسيس و ايجاد سالن هاي رسمي سينما ، شاهد نمايش فيلم هاي صامتي بود
كه در مكان هاي پراكنده مثل توقفگاه هاي اتومبيل و باغ ها با قيمت نازل براي مردم
به نمایش در می آمد و نيز كارمندان انگليسي شركت نفت آن زمان ، گهگاه با خودروهاي
سيار در گوشه و كنار شهر مستقر مي شدند و به نمايش فيلم هاي كوتاه بهداشتي و
تبليغاتي مي پرداختند . در آبادان عمر سينما تقريباً برابر عمر پالايشگاه
عظيم نفت (1287) است .در بولتن اولین جشنوارهء فیلم نفت آمده است که :
«به موازات گسترش
تأسيسات صنعت نفت و همگام با آن گسترش شهر و افزايش جمعيت ، در كمتر از 65 سال ،
آبادان با داشتن 13 سالن سينماي عمومي و بيش از 6 سينما متعلق به شركت ملي نفت
ايران ، داراي بيشترين سالن هاي سينما در استان خوزستان و به احتمال زياد بين
شهرهاي ايران - بعد از تهران - شد كه البته با گذشت زمان از شمار اين سينماها كاسته
شد»
در حالی که طبق بررسی ها
و پژوهشهای معتبر این برآورد خالی از اشکال نیست چرا که در این آمار ، سه سالن
سینماهای مربوط به نیروی دریایی از جمله سالن لوکس و مجلل باشگاه ملوان در بوارده
جنوبی و نیز سینمای کوچک گمرک ،سینمای ارامنه و چند سینمای دیگر در نظر گرفته نشده
است و با لحاظ نمودن این سینماها ،آبادان دارای 28 سینمای کوچک و بزرگ بوده که در
میان تمامی شهرهای ایران بعد از تهران بالاترین رتبه را دارا بوده است.در کتاب آمار
ایران در سال 1353 خورشیدی که زیر نظر سازمان برنامه و بودجهء کشور چاپ و منتشر می
گردید ،آمار سالنهای سینمای چند شهر بزرگ کشور بدینگونه نوشته شده است :
1-تهران 39 سینما
2-آبادان 28 سینما 3-شیراز 9 سینما 4-اصفهان 4سینما 5-مشهد 4 سینما.
همزمان با شروع پروژه
ساختماني پالايشگاه نفت ، انگليسي ها محلي براي نمايش فيلم احداث كردند و با دستگاه
آپاراتي كه از انگلستان آورده بودند ، تقريباً به طور منظم به نمايش فيلم هايي به
زبان اصلي پرداختند .اولین سالن سینمای آبادان که بطور منظم و مرتب در آن فیلم
نمایش داده شد ،سالن سینمای انگلیسیها در محل پتروشیمی فعلی ابادان بوده است که
بعدها با ساخته شدن سالن سینما تاج این سالن را کارمندان ارشد انگلیسی به کارگران
هندی تحویل
دادند و این سینما که تا
سه سال پیش هنوز هم بقایای آن باقی بود ،به سینما هندیها مشهور گشت.این سالن که
سوله ای ساده بود و فقط فیلمهای صامت در آن نمایش داده میشد دارای یک پیانوی مارک
korg
بود که این پیانو نیز تا
سه سال پیش وجود داشت ولی به دلایل نا معلومی!!! ناپدید گردید. یک افسر هندی که
نواختن پیانو را در نیروی دریایی انگلستان آموخته بود در هنگام پخش این فیلمهای
صامت وظیفهء نوازندگی و ارائه موزیک مطابق با حال و هوای فیلم را داشت. اولین فیلمی
نیز که در این سینما به نمایش در آمد فیلم سینمایی میمون وحشی بوده است .
از اولين سالن نمايش ،
نه فقط مردم شهر بلكه كارگران ايراني و هندي شركت نيز حق استفاده نداشتند ، البته
انگليسي ها گهگاه در مناطق مختلف شهر با آپارات سيار فيلم هاي خبري بهداشتي و
تبليغاتي به زبان اصلي نمايش مي دادند كه اگر چه مردم چيزي از فيلم ها دستگيرشان
نمي شد ولي به محل نمايش هجوم مي بردند . اين سينماي سيار معمولاً در محل
قرنطينه (محل سابق اداره بهداشت در كنار اروند رود) و حياط دبيرستان رازي تشكيل مي
شد .یکی از کارگران ایرانی که برای پخش این فیلمها و به عنوان آپاراتچی استخدام
گردیده بود و تا کنون در قید حیات می باشد و مردم آبادان به مناسبت شغلش او را
عبدا... فیلمی می نامیدند در حال حاضر در بازار جمشید آباد مشغول کار و کسب
است.
با پايان يافتن كارهاي
ساختماني پالايشگاه و نزديك شدن زمان بهره برداري،انگليسي ها در كنار ساير امكانات
و تسهيلات رفاهي نظير خانه هاي مجلل و مشجر ، بيمارستانها ، فروشگاه هاي بزرگ ،
باشگاه هاي قايق راني ، اسب دواني ، گلف و استخر، در محل نزديك منازل سازماني رؤسا
و كارمندان عالي رتبه شركت باشگاهي ورزشي و تفريحي به نام «جيم خانه» ساختند كه مدت
ها در آنجا فيلم نمايش مي دادند . پيش از جنگ جهاني دوم ، در شرق آبادان ، در
نزديكي محله بوارده جنوبي ، سينماي مجللي با آجر نسوز قرمز رنگ (موسوم به آجر
لندني) ساخته شده بود كه در سال 1323 با نام سينما تاج افتتاح شد و محل اجراي نمايش
و كنسرت هاي بزرگ نيز بود .
سينما تاج با 1178 نفر
گنجايش ، تا مدت هاي طولاني فقط در انحصار رؤسا و كاركنان شركت قرار داشت .ساختمان
سینما تاج که به شکل شیر نشسته ساخته شده بود ،دقیقاً به شکل کلاه ملکهء انگلستان
طراحی شده است.
با گسترش پالايشگاه ،
براي كارمندان و كارگران ايراني و هندي شركت نيز چند سالن سينما تأسيس گرديد .
سينماي باشگاه نفت آبادان با دو سالن در منطقه بهمنشير ساخته شد . سالن زمستاني 700
نفر و محوطة تابستاني آن 1500 نفر گنجايش داشت و ويژة استفاده كارگران شركت نفت و
اعضاي خانوادة آنان بود .
سينماي باشگاه
گلستان نيز با
200 نفر گنجايش در منطقه بريم و سينماي تابستاني بريم (انكس) با 1000 نفر گنجايش
براي استفاده كارمندان شركت نفت و اعضاي خانواده آنان (كه عضو باشگاه بودند) تأسيس
شده بود . سينماي باشگاه نفت پيروز با 700- 600 نفر گنجايش آخرين سينماي شركتي بود
كه ويژه كارگران ساخته شد و سالن نمايش دانشكده نفت نيز متعلق به شركت نفت بود كه
در آنجا بيشتر فيلم هاي علمي - آموزشي نمايش داده مي شد .سینمای روباز باشگاه ملوان
نیز اولین سینمای ایران بود که دارای امکان پذیرایی شام همزمان با پخش فیلم بوده و
به همین دلیل دارای شش پردهء مجزا در شش جهت بوده است.
شركت نفت ایران و انگلیس در آن زمان ، براي
تهيه فيلم ، به طور مستقيم با كمپاني هاي مشهور فيلم سازي مانند «متروگلدوين ماير»
، «كلمبيا» ، «فوكس قرن بيستم» ، «يونايتد آرتيستز» و«والت ديسني» قرارداد بسته
بود . به همين سبب برخي از فيلم هايي كه در سينماهاي لندن به نمايش درمي آمد ، گاهي
همزمان در سينما تاج و ساير سينماهاي كارمندي و كارگري شركت نفت نيز نمايش داده مي
شد . اولين سينماي متعلق به بخش خصوصي كه عموم مردم مي توانستند از آن استفاده كنند
در سال 1310 با نام «سينما شيرين» ساخته شد . اين سينما به عنوان تنها سينماي
غيردولتي آبادان در آن زمان ، سينماي مجهزي با دو طبقه سرپوشيده و يك سالن نمايش
تابستاني بود ، بعد از جنگ جهاني دوم ، با افزون دو طبقة ديگر به ساختمان آن ،
تبديل به بزرگ ترين سينماي خوزستان - و بلكه ايران - شد .البته بعدها مدیران سینما
رکس نیز قرار دادی با شرکت فیلم سازی فوکس قرن بیستم منعقد نمودند که بدین ترتیب
مردم عادی آبادان نیز همزمان با مردم شهر نیویورک در ایالات متحدهء آمریکا و لندن
در انگلستان قادر به تماشای آخرین فیلمهای هالیوودی شدند.
سینماهای آبادان اعم از سینماهای شرکت نفت و
سایر سازمانها و چه سینماهای شخصی دارای درجه بندیهای متفاوت از عالی تا معمولی
بودند که در سالنهای شرکتی این درجه بندی عالی تا معمولی کارکنان ارشد تا کارگران
عادی را در بر می گرفت و در بخش خصوصی این رتبه بندی بستگی داشت به محل احداث این
سالن ها در محلات مختلف و وضعیت معیشتی مردم آن محل ،مثلاً سینما نور در لین یک
احمد آباد سینمایی معمولی محسوب می گردید و مشتریان این سینما نیز اغلب از عامهء
مردم بودند ولی سینما سهیلا که در منطقهء امیری واقع بود دارای امکانات بیشتر و
مجهزتر و مشتریان خاص بود.
پس از انقلاب فقط چند
سالن سينماي محدود- به تعداد 6 سالن - فعال بودند كه با شروع جنگ تحميلي عراق ، همه
سينماهاي آبادان تعطيل شدند و همگي نيز در طول جنگ آسيب ديدند و تعدادي نيز به كلي
ويران شدند . سينماهايي كه در سالهاي اخير در آبادان بازگشايي شده عبارتند از سينما
نفت(تاج)، سينما ايران، سينما آبادان، سينما پيروز ، سينماي تابستاني بريم، سينماي
تابستاني باشگاه آبادان.
......هر چند که در حال حاضر عملاً فقط شاهد فعالیت سینما نفت (تاج
سابق) در آبادان می باشیم ولی شهر آبادان همچنان به عنوان یک شهر هنری و هنرپرور
مطرح می باشد و سینماگران بیشماری از جمله منوچهر طیاب(بزرگترین مستندساز جهان)ناصر
تقوایی ،نجف دریابندی(دریا بندری)، حمید فرخ نژاد ،رویا افشار ،پیمان ماندگار و....
را تقدیم جامعهء سینمایی ایران نموده است.
در اینجا لازم است تا از دوست گرامی و هنرمندم آقای آرش آبخو بخاطر
اینکه سخاوتمندانه اجازه دادند تا از عکس سینما رکس ایشان در این مطلب استفاده کنم
سپاسگزاری کنم.
ترجمهء همین متن به زبان انگلیسی:
Abadan, heart of the oil
industry, the early emergence of oil, due to the presence of different groups
engineers, technicians external pro bono work in the oil industry were handled,
many years before the formal establishment and create cinema hall seen silent
films which was scattered in places such as car parking and garden with low
prices for people was displayed in English and oil company employees at the
time, occasionally with mobile vehicles in the city of further cooperation were
based and health and short films are paid advertising. Cinema in Abadan in life
than life, almost huge oil refinery (1287) is. Jshnvarh' first film in the
Bulletin of the oil is:
"Parallel to the oil industry and development facilities along with the
increasing population and expanding city, less than 65 years, Abadan, with 13
public theater cinema and more than 6 belong to National Iranian Oil Company,
the highest cinema theaters in Khuzestan province and most likely between the
cities of Iran - after Tehran - which of course over time the number was
decreased cinema "
While the research review and valid form of this estimate is not empty because
the statistics, three halls Synmahay of the Navy and sumptuous luxury saloon
club sailors in South Bvardh small cinema and customs, Armenians and some cinema
cinema considered not in terms Nmvdn and cinema, Abadan with 28 large and small
cinema which among all the cities after Tehran was rated offers. the book of
statistics in 1353 under the Plan that solar Bvdjh' country and was published
in, statistics cinema halls in large cities is written thus:
1 - Tehran 39 Cinema 2 - Abadan 28 Cinema 3 - Shiraz 9 Cinema 4 - 4 Cinema 5
Isfahan - Mashhad 4 Cinema.
Simultaneously starting oil refinery construction project, the British were
building the local film and display device of Paraty brought England almost
regularly screened films in the main language began.'s First cinema in Abadan,
which it regularly arranged Show the film, British cinema in Abadan Location
Company is current with the later being built the theater hall Crest senior
staff were delivered to English workers Hindi cinema and that three years ago,
it remained still remains to Indian cinema was known. Salon that the room was
simple and the only silent films were shown a piano korg Mark was also the piano
three years ago, there was reason to doubt it! Was missing. U.S. Hindi playing
piano in the British Navy had learned when playing the guitar and Vzyfh' silent
films presented in accordance with music and film will air. The first movie in
the cinema film was shown in monkey is wild.
Of the first theaters, not just the city but the company's Hindi Iranian workers
and were not right, but sometimes different parts of the British city Agarak
mobile films to public health and advertising displays that the main language,
although what the film But Game was not Dstgyrshan View invasion took place.
Mobile cinema usually quarantine (place alongside former Health Rood) and Razi
school courtyard was formed. One of the Iranian workers who distribute films and
had been employed as Paratchy and so far is living and Abadan to the occasion of
his job Abdullah ... Films are currently on the market called Jamshid Abad
business is busy.
End of the construction works near the refinery and to exploit time, in English
alongside other welfare facilities such as luxury homes and Mshjr, hospitals,
shops large, yachting clubs, horse race, golf and pool, the location near Heads
of organizational homes and high-ranking company employees club called "Jim
Home» made that long there were film displays. Before World War II, East Abadan,
near Area Bvardh southern cinema with plush red brick (called a brick in London)
was built in the year 1323 opened with the name and location of Crown Cinema
performing concerts and large was also.
Crest Cinema with capacity of 1178 people, as long the monopoly of only heads
and employees, respectively. Cinema building in the form of milk sitting Taj was
built, precisely shaped cap is designed Mlkh' England.
Expanding the refinery, employees and workers Hindi Iranian and also a theater
company was established. Cinema Club Naft two Bhmnshyr hall was built in the
region. Hall winter and summer Mhvth 700 people and had 1500 people capacity and
use of special oil company workers and members of their family.
Cinema Club of Golestan with capacity of 200 people in summer and cinema
Breymann Breymann (Anks) with capacity of 1000 people use the oil company
employees and family members (who were Club) was founded. Cinema Club Oil win
with 700 to 600 people capacity last cinema company that was built especially
workers and Oil Department of theaters owned oil company was there, more Film
Academic - Departments will be displayed. Outdoor cinema club the first sailor
Cinema was a dinner reception facilities simultaneously broadcast film and why
six separate six for bamboo is.
Iranian Oil Company and British at the time, preparing film, directly with
companies such as the famous film "Mtrvgldvyn Meier", "Colombia", "Foxx
century", "United Artists" and "Walt Disney" in the contract . And so some of
the films that came Synmahay London View're really, sometimes simultaneously and
other Synmahay Crest Cinema employees and oil workers were also shown. The first
cinema belongs to the private sector that the public could use it in 1310 with
"Cinema" Shirin was created. The cinema as the only non-Abadan cinema at the
time, cinema equipped with two floors and an indoor theaters in summer after
World War II, the addition of two other class of building, to become the largest
cinema in Khuzestan - and Iran, but - was. Of course, later the Rex cinema
managers contract with Twentieth Century Foxx film thus concluded that ordinary
people have the same time the city of Abadan in the United Mthdh' America New
York and London in England able to watch the latest movies in Hollywood.
Synmahay Synmahay including Abadan Oil and other organizations and what degree
personal Synmahay different Materials to normal were higher in the corporate
halls of higher grade to senior staff to regular workers remained normal in the
private sector and this ranking will depend on the residence hall constructed in
various neighborhoods and living conditions of the place, for example, a gentle
light in cinema cinema Ahmadabad was considered normal, and customers often the
cinema, but cinema Amh' were people who Mntqh' Soheila Amiri was located more
facilities were equipped and customers.
After the Revolution, only a few limited theater - the number 6 Hall - were
active by the start of war in Iraq, all Synmahay Abadan were shut down and
everyone saw the damage during the war and some were completely destroyed.
Synmahayy that in recent years include the opening cinema in Abadan Oil (Crown),
Cinema of Iran, Abadan cinema, Cinema victorious, Cinema Summer Breymann, Cinema
Summer Club Abadan.
...... Although now virtually control activities only oil film (former Taj) in
Abadan Abadan, but still we as a city of art and is regarded Hnrprvr and
countless filmmakers including Manouchehr Tyab (biggest Documentary world)
Nasser Taghvai, Najaf realize (sea port), Hamid Farrokh Nejad, Roya Afshar, and
lasting treaty .... Cinema of the society is dedicated.
Here is necessary to an artist friend of dear Mr. Arash aquifer because
generously allowed Images Cinema Rex He thanked want to use this article.
